main Hypermedia page

Effaith

Trawsnewid ymarfer data archeolegol trwy alluogi rhyngweithrededd semantig

Stonehenge GettyImages-603872978.jpgMae ein hymchwil wedi trawsnewid ymarfer ac wedi gwella ansawdd y gwasanaeth a’r defnydd o dreftadaeth ddigidol ac adnoddau gwybodaeth archaeolegol, gan fod o fudd i archaeolegwyr ac ymarferwyr treftadaeth yn genedlaethol ac yn rhyngwladol.

Mae rhyngweithrededd semantig yn cyfeirio at allu systemau cyfrifiadurol i gyfnewid data gydag ystyr diamwys a rennir ac mae'n hanfodol i gefnogi darganfod gwybodaeth ac integreiddio data rhwng systemau gwybodaeth. Mae problemau rhyngweithredu semantig o fewn treftadaeth ddigidol yn arwain at ddiffyg cysylltiad ystyrlon rhwng adnoddau data, sy’n golygu y gall chwiliadau gan archeolegwyr ac ymarferwyr treftadaeth anwybyddu deunydd perthnasol neu ddychwelyd ffug baru.

Mae’r Grŵp Ymchwil Hypergyfrwng dan arweiniad yr Athro Douglas Tudhope wedi cynnal ymchwil ar systemau a gwasanaethau trefniadaeth gwybodaeth a’r defnydd o ontolegau a geirfaoedd ffurfiol (e.e. thesawrws) i oresgyn y problemau hyn.

Yn genedlaethol, mae'r ymchwil hwn wedi arwain at welliannau mawr i ansawdd y gwasanaeth gyda chronfa ddata Mynediad Ar-lein i'r Mynegai Ymchwiliadau Archaeolegol (OASIS). OASIS yw ystorfa ddigidol y DU ar gyfer cadwraeth hirdymor data treftadaeth, a ddefnyddir gan archaeolegwyr ac ymarferwyr treftadaeth y DU a thros 1300 o sefydliadau e.e. cyrff cenedlaethol; Awdurdodau lleol; contractwyr archeolegol masnachol; Cofnodion Amgylchedd Hanesyddol (CAH) a Chofnodion Henebion Cenedlaethol (NMRs); elusennau addysgol fel Archaeology Scotland. 

Mae'r gwaith wedi bod o fudd i Historic England trwy hysbysu eu gwaith mynediad at wybodaeth a safonau data a'r Strategaeth Mynediad Gwybodaeth Treftadaeth. Yn rhyngwladol, mae’r offer, y templedi a’r dulliau gweithredu a ddatblygwyd gan Brifysgol De Cymru wedi gwella gwelededd a chysylltedd adnoddau archeolegol Ewropeaidd, gan agor mynediad i brif ganolfannau data archaeolegol Ewrop a’r gymuned archaeolegol ehangach. 

Fe wnaeth gwaith Prifysgol De Cymru  wella gallu chwilio ARIADNE a roddodd fynediad i adnoddau data archeolegol ar gyfer tua 10,500 o ddefnyddwyr o 84 o sefydliadau rhyngwladol, gan gynnwys 19 o sefydliadau y tu allan i Ewrop. 

Defnyddiwyd ymchwil mapio Prifysgol De Cymru gan brosiect ArchAIDE H2020 i ddatblygu Ap i gefnogi archaeolegwyr i adnabod crochenwaith a dyfarnwyd ‘App Gorau 2019’ iddo yng Heritage in Motion New Multimedia Competition on European Heritage. Mae buddiolwyr eraill yn cynnwys The Discovery Programme: Centre for Archaeology and Innovation Ireland a ddefnyddiodd yr offer a’r dulliau a ddatblygwyd i gefnogi ei hymarfer Mapio Henebion Gwyddelig a Sefydliad Canolog Llywodraeth yr Eidal ar gyfer Central Institute for the Union Catalogue of Italian Libraries and Bibliographic Information (ICCU) a gafodd fudd o well. gwelededd adnoddau ICCU Eidalaidd.


Cysylltu Data Archeolegol - galluogi seilwaith semantig yn y parth archaeoleg ddigidol


GettyImages-931749634.jpg

Mae ein hymchwil wedi galluogi sefydliadau proffesiynol a masnachol archeolegol i integreiddio setiau data cloddio archaeolegol amrywiol a datblygu arferion gwaith yn sylweddol.

Mae setiau data archeolegol masnachol fel arfer yn cael eu creu fesul safle wedi'u strwythuro trwy sgema a geirfa wahanol. Mae'r seilos gwybodaeth ynysig hyn yn rhwystro croes chwilio a chymharu ystyrlon.

Fel yr unig gofnod o waith maes na ellir ei ailadrodd, mae'n hanfodol bod y data hyn ar gael i'w ailddefnyddio a'i ail-ddehongli.

O ganlyniad i’r ymchwil, mae’r Archaeology Data Service, English Heritage, Comisiynau Brenhinol Henebion Cymru a’r Alban wedi cyhoeddi fel Data Cysylltiedig setiau data cloddio pwysig a geirfaoedd cenedlaethol a all weithredu fel hybiau yng nghanol gwe o ddata archaeolegol. Gellir cael rhagor o wybodaeth yma.